Ҡаралы-аҡлы фотография, Эрнст Фридрихтың «Krieg dem Kriege» («Һуғышҡа — һуғыш») китабынан, 1924 йыл.
Рәсәй пропагандаһы һуғышҡа ниндәйҙер квест кеүек саҡыра — шутер эстетикаһында төшөрөлгән контракт рекламаһы, бәреп төшөрөлгән техника өсөн мәрәйҙәр, контрактҡа ҡул ҡуйған өсөн премия, төрлө кимәлдәрҙе үткән өсөн наградалар. Әйҙәгеҙ, ошо «уйын» метафораһы менән эшләп ҡарайыҡ.
Квесты төрлө кимәлдәрҙә үтергә мөмкин. Иң еңеле — депутат кимәлендә. Фронт һыҙығы йүнәлешендә барып, штабта бер-ике аҙна араҡы эсеп ултыраһың, ҡулыңа автомат тотоп фотоға төшәһең дә орден һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы танытмаһы менән ҡайтып китәһең. Урта кимәлде үтеп ҡарарға мөмкин. Мәскәүҙә тыуғанһың, ата-әсәңдең аҡсаһы һәм бәйләнештәре бар, улар һине хәүефһеҙ урынға урынлаштыра ала. Ә квесты хардкор режимында ла үтергә мөмкин. Бүрәтияла, ике төп эш биреүсеһе — төрмә менән хәрби комиссариат булған депрессив моноҡалала тыуғанһың. Ғаилә беренсе өс кредиттың проценттарын булһа ла түләргә тырышып, дүртенсе кредит ала. Штурмовиктар сафына рәхим ит, улым.
Русияның ир-аттары өсөн башҡа квесты — бер тапҡыр уйнай торған уйын түгел, ул ғүмер буйына һуҙылған сылбыр. Һәм уның утлы тамуғына теләһә ҡайһы этапта эләгергә мөмкин. Ике төп тоҙаҡ — яҙғы һәм көҙгө хәрби саҡырылыш. Уларҙан ҡотолоу өсөн төрлө «һандыҡтар» һәм «аптечкалар» бар — юғары уҡыу йортонда уҡыу, медицина белешмәһен һатып алыу йәки радарҙан юғалыу — бер ерҙә лә күренмәү, кеше аяғы баҫмаған ерҙә йәшәү. Ә мобилизация ла бар — уны бер кем дә юҡҡа сығармаған.
Был майҙанда «ҡара» зоналар ҙа бар, уларҙан уйынсы бик ҙур ихтималлыҡ менән ит турағысҡа эләгә: төрмәгә ултырырға, хәрби комиссариатҡа инергә («мәғлүмәттәреңде генә аныҡлап кил, улым»), кредиттар алырға ҡәтғи кәңәш ителмәй. Патриот уҡытыусыларҙы, «һуғыш геройҙарын», рекрутерҙарҙы, телевизор менән баштары эшкәртелгән туғандарығыҙҙы тыңларға ла кәңәш ителмәй — «араҡы менән һыуыҡ тейеүҙән яҡшыраҡ» тигән кеүек һүҙҙәр һөйләйҙәр. Улар һеҙгә ниндәй генә аҡылһыҙлыҡтарҙы әйтмәһен: «Ватан һаҡлау тигән шундай һөнәр бар», «һин бит ир-ат, тимәк — һаҡлаусы», «ҡасырға оят» йәки «бар — унда яҡшы аҡса бирәләр».
Ә ысынбарлыҡта был бөтөнләй уйын түгел. Бында «һаҡланып ҡалыу» һәм «кимәлде башынан башлау» мөмкинлеге юҡ. Сөнки һеҙгә уңышһыҙлыҡ килеп, һеҙҙе шунда уҡ үлтермәҫкә лә мөмкиндәр. Һәм һеҙ ямғыр һыуҙары баҫҡан ниндәйҙер окопта оҙаҡ һәм ғазаплы рәүештә үлерһегеҙ. Сөнки һеҙгә тиклем бер кемдең дә эше юҡ, хатта туғандарығыҙ ҙа бер ниндәй аҡса алмаҫҡа мөмкин — һеҙҙе ябай ғына итеп дезертир тип иғлан итәсәктәр. Йәки һеҙ өйгә ҡулһыҙ йәки аяҡһыҙ ҡайтырһығыҙ, ә тылда ла һеҙгә бер кемдең дә эше булмаҫ. Был — Русия, улым.
Был уйын түгел. Был — интеллектҡа тест. Әгәр һеҙҙә әҙерәк кенә аҡыл булһа, ҡәҙерле Русия халҡы, бер ниндәй шарттарҙа ла фронтҡа бармағыҙ. Нимә теләйһегеҙ, шуны эшләгеҙ — илдән сығып китегеҙ, йәшеренеп ятығыҙ, ләкин был ит турағысҡа эләкмәгеҙ. Был — Украина үҙ балалары һәм үҙенең киләсәге өсөн һуғыша, ә Рәсәйгә бер кем дә һөжүм итмәне, уға бер нәмә лә янамай һәм һеҙ фронтта хуйло өсөн генә үлеп ҡаласаҡһығыҙ
Дмитрий Чернышев
Рәсәй пропагандаһы һуғышҡа ниндәйҙер квест кеүек саҡыра — шутер эстетикаһында төшөрөлгән контракт рекламаһы, бәреп төшөрөлгән техника өсөн мәрәйҙәр, контрактҡа ҡул ҡуйған өсөн премия, төрлө кимәлдәрҙе үткән өсөн наградалар. Әйҙәгеҙ, ошо «уйын» метафораһы менән эшләп ҡарайыҡ.
Квесты төрлө кимәлдәрҙә үтергә мөмкин. Иң еңеле — депутат кимәлендә. Фронт һыҙығы йүнәлешендә барып, штабта бер-ике аҙна араҡы эсеп ултыраһың, ҡулыңа автомат тотоп фотоға төшәһең дә орден һәм хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашыусы танытмаһы менән ҡайтып китәһең. Урта кимәлде үтеп ҡарарға мөмкин. Мәскәүҙә тыуғанһың, ата-әсәңдең аҡсаһы һәм бәйләнештәре бар, улар һине хәүефһеҙ урынға урынлаштыра ала. Ә квесты хардкор режимында ла үтергә мөмкин. Бүрәтияла, ике төп эш биреүсеһе — төрмә менән хәрби комиссариат булған депрессив моноҡалала тыуғанһың. Ғаилә беренсе өс кредиттың проценттарын булһа ла түләргә тырышып, дүртенсе кредит ала. Штурмовиктар сафына рәхим ит, улым.
Русияның ир-аттары өсөн башҡа квесты — бер тапҡыр уйнай торған уйын түгел, ул ғүмер буйына һуҙылған сылбыр. Һәм уның утлы тамуғына теләһә ҡайһы этапта эләгергә мөмкин. Ике төп тоҙаҡ — яҙғы һәм көҙгө хәрби саҡырылыш. Уларҙан ҡотолоу өсөн төрлө «һандыҡтар» һәм «аптечкалар» бар — юғары уҡыу йортонда уҡыу, медицина белешмәһен һатып алыу йәки радарҙан юғалыу — бер ерҙә лә күренмәү, кеше аяғы баҫмаған ерҙә йәшәү. Ә мобилизация ла бар — уны бер кем дә юҡҡа сығармаған.
Был майҙанда «ҡара» зоналар ҙа бар, уларҙан уйынсы бик ҙур ихтималлыҡ менән ит турағысҡа эләгә: төрмәгә ултырырға, хәрби комиссариатҡа инергә («мәғлүмәттәреңде генә аныҡлап кил, улым»), кредиттар алырға ҡәтғи кәңәш ителмәй. Патриот уҡытыусыларҙы, «һуғыш геройҙарын», рекрутерҙарҙы, телевизор менән баштары эшкәртелгән туғандарығыҙҙы тыңларға ла кәңәш ителмәй — «араҡы менән һыуыҡ тейеүҙән яҡшыраҡ» тигән кеүек һүҙҙәр һөйләйҙәр. Улар һеҙгә ниндәй генә аҡылһыҙлыҡтарҙы әйтмәһен: «Ватан һаҡлау тигән шундай һөнәр бар», «һин бит ир-ат, тимәк — һаҡлаусы», «ҡасырға оят» йәки «бар — унда яҡшы аҡса бирәләр».
Ә ысынбарлыҡта был бөтөнләй уйын түгел. Бында «һаҡланып ҡалыу» һәм «кимәлде башынан башлау» мөмкинлеге юҡ. Сөнки һеҙгә уңышһыҙлыҡ килеп, һеҙҙе шунда уҡ үлтермәҫкә лә мөмкиндәр. Һәм һеҙ ямғыр һыуҙары баҫҡан ниндәйҙер окопта оҙаҡ һәм ғазаплы рәүештә үлерһегеҙ. Сөнки һеҙгә тиклем бер кемдең дә эше юҡ, хатта туғандарығыҙ ҙа бер ниндәй аҡса алмаҫҡа мөмкин — һеҙҙе ябай ғына итеп дезертир тип иғлан итәсәктәр. Йәки һеҙ өйгә ҡулһыҙ йәки аяҡһыҙ ҡайтырһығыҙ, ә тылда ла һеҙгә бер кемдең дә эше булмаҫ. Был — Русия, улым.
Был уйын түгел. Был — интеллектҡа тест. Әгәр һеҙҙә әҙерәк кенә аҡыл булһа, ҡәҙерле Русия халҡы, бер ниндәй шарттарҙа ла фронтҡа бармағыҙ. Нимә теләйһегеҙ, шуны эшләгеҙ — илдән сығып китегеҙ, йәшеренеп ятығыҙ, ләкин был ит турағысҡа эләкмәгеҙ. Был — Украина үҙ балалары һәм үҙенең киләсәге өсөн һуғыша, ә Рәсәйгә бер кем дә һөжүм итмәне, уға бер нәмә лә янамай һәм һеҙ фронтта хуйло өсөн генә үлеп ҡаласаҡһығыҙ
Дмитрий Чернышев