Дәшмәүчәнлек калкулыгы

🍏

АСЕАНыңны себертим. Интернет эшләми. Төп юллар ябык. Әллә каян борып җибәрәләр дә, урау юллар аша барасы кирәк җиреңә. Төнге 12дә Әмәт магистрален һәм Танк боҗрасын берьюлы ябалар. Уф.

РКНның IT-тармак белән ябык очрашуында чынлыкта нәрсә булган

8 июньдә узган Роскомнадзорның IT-индустрия вәкилләре белән ябык семинар-киңәшмәсе турында тулырак мәгълүмат таралды. Катнашучылардан эчтәлекне таратмауны сораганнар, әмма, белүегезчә, без капчыкта ятмый ди. Бу материал күп җирдә таралды, татарчага тәрҗемәсен рәхим итеп укыгыз.

Кемнәр катнашкан

РКН ягыннан — җитәкче урынбасары Олег Терляков (блоклаулар өчен җаваплы кеше), Глазунов, Хуторцев, Картомышев. Тармак ягыннан — Руссофт һәм АРПП ассоциацияләре җитәкчеләре, «Базальт», «СКБ Контур», Postgres Pro, «Лаборатория Касперского», VK, Positive Technologies вәкилләре, Наталья Касперская һәм башкалар.

Игътибарга лаек факт: көн тәртибе таратылмаган, катнашучылар исемлеге бирелмәгән, резолюция дә булмаган. Барысы да телдән генә әйтелгән — берни дә тышка чыкмасын өчен.

РКН нәрсә тәкъдим итә

1. «Ирекле килешү» — компанияләргә үз инфраструктураларын тасвирлап, Мониторинг үзәге (ЦМУ ССОП) белән мәгълүмат алмашуга кушылырга тәкъдим итәләр. Нинди дә булса җаваплылык юк. Әлегә.

2. Рәсәй код репозиторие — «безне тышкы дөньядан өзсәләр» дигән очрак өчен. Моңа җавап итеп, хәтта АКШ та мондый проектны тормышка ашыра алмады дигән искәрмә яңгырагач, җавап болай булган: «Ә Кытай булдыра алган бит — димәк, без дә булдырачакбыз».

3. Яшеренү мөмкинлеге булган дәүләт VPN'ы. Терляков сүзләренчә, хәзер Рәсәйдә «дөньядагы иң алдынгы DPI» кулланыла, һәм көнбатыш фильтрлары аны күрмәячәк.

💬 Касперскаяның «Кем һәм ни өчен ресурсларны блоклый?» дигән соравына Терляков турыдан-туры:

«Мин бу сорауга җавап бирә алмыйм», — дип җавап биргән.

РКН бары тик «барыгыз да аңлаган башка органнар» карарларын техник яктан үтәүне генә тәэмин итә икән.

💬 Очрашуның иң кызган мизгеле:

— Telegram'ны сез блокладыгызмы? — дип сорый Касперская.

— Әйе, әлбәттә.

— Хөрмәтле коллегалар, Telegram куллануны дәвам итүчеләр кул күтәрсен.

Бөтен зал кул күтәрә.

— Алай булгач, нәрсә өчен борчыласыз соң, әгәр сездә барысы да эшли икән? Димәк, РКН әллә ни начар түгел, — дип җавап кайтара Терляков.

💬 «Блоклаулар аркасында илдәге 1,2 миллион эшләүче аларны урап узу юлларын эзли һәм нәфрәт кенә арта, шуңа күрә бераз йомшартырга кирәк» дигән тәкъдимгә җавап кыска булган:

«Безнең бурыч бар, без аны үтәячәкбез. Сезнең белән бергә дә, сездән башка да».

Очрашу ничек тәмамланган

— Тармак вәкилләре белән очрашуларны һәр 2–3 атна саен үткәрергә вәгъдә иткәннәр.

— Киләсе очрашу «корпоратив Рәсәй VPN'ы»на багышланачак — техник белгечләр алып килергә кушканнар.

— «Нигә сез теге яки бу ресурсны блоклыйсыз?» дигән сорауларны РКН үзе карый алмый, әмма ФСБ вәкилләрен чакырырга тырышачак.

— Һәм иң мөһиме: матбугатта комментлар бирүдән тыелып торуны сораганнар. Упс.

Нәтиҗә

Күрәсең, бу очрашу күбрәк хисап өчен генә үткәрелгән: «тармак белән очраштык, уртак аңлашуга ирештек».

Үз хаталарын танырга, элемтә сыйфаты өчен җавап бирергә яки ким дигәндә блоклаулар турында күрсәтмәләрне кем бирүен әйтергә регулятор әзер түгел. Әмма ул «көнбатыш фильтрларыннан яшереләчәк» дәүләт VPN'ын төзергә әзер.

Сабантуй белән VK Fest арасында: татар тамашачысы янә сайлау алдында калды

Быел 7 июньдә Казанда узган VK Fest тагын бер кат татар тамашачысын катлаулы сайлау алдында калдырды. Бер яктан — күптән көтелгән заманча яшьләр фестивале, икенче яктан — республика районнарында һәм авылларында шул ук көннәрдә үткән Сабантуйлар. Нәтиҗәдә күпләр ике чараның берсен генә сайларга мәҗбүр булды.

VK Fest соңгы елларда Татарстанда үз урынын табарга тырыша. Оештыручылар милли үзенчәлекләргә дә игътибар итә башлады: быел да фестивальдә татар сәхнәсе эшләде («Идел» кызларына афәрин). Бу — уңай күренеш. Татарстанда узучы федераль дәрәҗәдәге чарада татар телендә иҗат итүче артистлар өчен мәйдан булуы табигый дә, кирәкле дә («Новая волна», син дә калышма😂).

Ләкин татар сәхнәсе белән бәйле бер проблема булды. Әлеге мәйданчыкта кемнәр чыгыш ясаячагы фестиваль башланырга санаулы көннәр калгач кына билгеле булды. Шул вакытка инде билетларның бәясе башлангыч чордагыдан күпкә югарырак иде. Фестивальнең төп сәхнәләрендәге артистлар исемлеге март аеннан ук һәм май башында этаплап игълан ителә башлады. Беренче дулкында берничә башкаручы билгеле булса, май аенда яңа катнашучылар өстәлде. Әмма татар сәхнәсенең тулы программасы күпкә соңрак ачылды.

Нәкъ менә шуңа күрә татар музыкасы белән кызыксынучы кешеләр катлаулы хәлдә калды. Алар өчен фестивальгә бару-бармау турында карар кабул иткәндә иң мөһим факторларның берсе — татар артистлары составы иде. Әмма бу мәгълүмат вакытында булмагач, күпләр йә билетны кыйммәт бәядән алырга мәҗбүр булды, йә бөтенләй сатып алмады.

Мондый алым сәер тәэсир калдыра. Әгәр татар сәхнәсе фестивальнең мөһим өлеше булып саналса, аның программасы да төп сәхнәләр белән бер үк вакытта игълан ителергә тиеш. Бу тамашачыга аңлы рәвештә сайлау мөмкинлеге бирер иде.

Икенче мәсьәлә — чараның датасы. Татарстан өчен июнь башы традицион рәвештә Сабантуй сезоны белән бәйле. Быел да 7 июньгә республикадагы күп кенә районнарда бәйрәмнәр туры килде. Нәтиҗәдә татар аудиториясенең бер өлеше авылларына, туган якларындагы бәйрәмнәргә юл тотты, икенчеләре Казандагы фестивальне сайлады.
Әлбәттә, VK Fest бөтен Россия буенча төзелгән гастроль графигына бәйле һәм һәр төбәкнең календарен исәпкә алу җиңел түгел. Әмма Татарстанда милли аудиторияне җәлеп итәргә теләгән очракта, Сабантуйлар белән кисешү мәсьәләсенә дә игътибар итү урынлы булыр иде.

Шулай да быелгы фестивальнең татар сәхнәсен саклап калуы уңай бәягә лаек. Бу мәйданчык татар музыкасының заманча шәһәр мәдәниятендә дә үз урыны барлыгын күрсәтә. Әмма киләчәктә оештыручылардан күбрәк ачыклык көтелә: татар артистлары исемлеген алданрак игълан итү дә, милли аудиториянең үзенчәлекләрен яхшырак исәпкә алу да фестивальнең Татарстандагы абруен күтәрер иде.

8 июнь Татар китабы йортында дусларыбыз — «Безнең тәҗрибә» проекты тәрҗемә иткән һәм тавышландырган «Мистер & Миссис Смит» фильмын карадык. Сыйфатлы эшләгәннәр, миңа ошады 👍

Карарга һәм проектка ярдәм итәргә теләгән кешеләр монда керә ала:

https://boosty.to/beztej/posts/532e3f35-d929-4738-8554-69a91312e41f

Соңгы айда Рәсәй интернет-гигантлары берничә сюрприз анонс ясады:

1. Mail.ru һәм Яндекс үз доменыңдагы почта сервисларындагы бушлай тарифларда IMAP һәм SMTP протоколларын куллануны тыйды.

Нәтиҗәдә:
а) сайтлардан җибәрелүче email хатлар китми башлаячак.
б) Evolution, Outlook, Thunderbird кебек кушымталарда почтаны укып һәм хат җибәреп булмый башлаячак.
в) Gmail һәм теләсә нинди башка почта сервисында Mail.ru һәм Яндекстагы почтаны җыеп алып булмаячак.
г) Бу 2 Рәсәй почтасын DeltaChat өчен кулланып булмаячак.

"В" пункт әлегә бик җиңел хәл ителә: ике Рәсәй почта сервисы да барлык килгән хатларны нинди дә булса шартсыз башка адреска күчереп җибәрергә мөмкинлек бирә (пересылка входящих без условий), аны көйләүләрдә табарга була.

"А" һәм "Б" пунктларын хәл итү мөмкин түгел. Почта сервисларына сезнең хатларыгызны башка программада укуыгыз кирәкми - алай алар үз рекламасын сезгә күрсәтә алмый һәм нәтиҗәдә акча эшли алмый.
Ә сайтлардан автомат рәвештә хатлар җибәрү - ул түләүле email маркетинг хезмәте. Яки smtp ретранслятор. Икесе дә түләүле функционал.

Тик IMAP һәм SMTP протоколларын чикләүнең төп сәбәбе булып акча эшләргә теләүләре түгел, ә "Г" пункты күренә - DeltaChat үзәк серверы булмаган мессенджер. Андагы хәбәрләр шифрланган email хатлар буларак җибәрелә. Нәтиҗәдә бу мессенджерны блоклап булмый. Аны куллану мөмкинлеген бирүче почта сервисларының мөмкинлекләрен ябып куйсаң гына була, тик клиентларга чит ил почта адресы белән теркәлүне беркем дә тыя алмый.

Әлегә мин үземнең rustem@khayrulla.com почтамны Cloudflare ширкәтенең бушлай Email Routing сервисына күчердем. Ул бары тик хатларны алырга гына мөмкинлек бирә - килгән хатлар минем gmail адресыма күчерелеп җибәрелә. Җавап бирсәм - җавап gmail адресыннан китәр иде.
Ә сайтлардан җибәрелүче email'лар өчен көненә бушлай 300 хат җибәрергә мөмкинлек бирүче Brevo сервисын тоташтырдым. Алай-болай хатлар күләме артса, Zoho'да түләүле почта аласы яки арендага сервер алып, анда үз почта серверыңны күтәрергә кирәк булачак.

2. Яндекс Трекер хәзер тулысынча түләүле булачак.

Моңарчы шәхси проектларда эшлисе эшләр (биремнәр) исемлеген алып бару һәм аларны канбан тактада карау өчен Трекерны куллана идем. Берничә кеше бергә эшләп була иде. Безнең Telegram интерфейсын тәрҗемә итү проекты биремнәре дә шушында иде.

Бу ай ахырыннан Трекер тулысынча түләүлегә әйләнә, Яндекс 360 язылуын алырга кирәк була.

Берничә көн бушлай альтернативалар эзләдем, тик тапмадым. Я 1 генә кеше эшләгәндә генә бушка, я нинди дә булса мөмкинлеге җитеп бетми.
Адекват алмаш буларак үз серверымда урнаштырырга кирәк булган селф-хост программа - Taiga очрады. Шуны урнаштырдым. Аның рәсми булмаган мобиль кушымтасы да бар, тик Android өчен генә. Биремнәрне тиз генә карау һәм үзгәртү уңайлы. Интерфейс җиңел.

3. Яндекс Дискның комплар өчен программасы бушлай тарифта синхронизацияне туктатты.

Файллар комптан болытка үзе йөкләнүен теләсәң - түләүле тарифка күчәсең. No comments.

Алмашка терминалда эшләүче rclone бар, аны крон аша ике яклы синхронизациягә көйләп куеп була. Тик моны гадәти компьютер кулланучылары эшли белмәячәк.

Бер июнь аенда гына да Яндексның 3 сервисын түләүле куллану моделенә күчерү бик сәер. Компаниянең бәлки финанс белән проблемалары бардыр?