МИНИСТРЛЫКЛАР
– дип зарын сөйләп алды бер журналист.
📕 Рәсми булмаган атамаларны кыскарту бары тик үзебездән тора. Беркем дә «тимерьюл вокзалы» 🚂 дигәнне ТЮВ, «сәүдә үзәге»н СҮ, хәттә СӘҮ дип әйтүдән, язудан тыймый. Әмма министрлыклар һәм ведомстволарның кыскартылмалары хөкүмәтнең махсус карары белән раслана. Аларны беркем дә үзе теләгәнчә ясый алмый. Ни кызганыч, Татарстанның бер генә дәүләт идарәсе органының да рәсми карар белән кыскартылмасы расланмаган.
📗 Министрлыкларда аббревиациянең ике калыбы күзәтелә. 1⃣ – сүзләрнең беренче хәрефләрен генә калдырып кыскарту. Төрки республикаларның министрлыклар исеме күбесенчә бу ысул белән кыскартылган: Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі – ҚР ОМ (ҚР ОМ бұйрықтары); O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi – MMTV (MMTV huzuridagi Respublika ta'lim markazi); Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – ÇSGB. 2⃣ калып – иҗекләр калдырып кыскарту. Моңа мисал булып рус телендәге аббревиатуралар хезмәт итә ала: Министерство финансов Российской Федерации – Минфин России; Министерство науки и высшего образования Российской Федерации – Минобрнауки России. Шул ук вакытта Россия минстрлыклары өчен беренче калып та кулланыла: Министерство иностранных дел Российской Федерации – МИД России.
📘 Шулай итеп, Татарстан (һәм шулай ук Россия) министрлыклары һәм ведомстволарының кыскартылмаларын булдыру тел белгечләренә килеп төртелми, хөкүмәт органнарына гына бәйле. Моңарчы кирәксенмәгәч, аларга ул бүген дә кирәк түгел инде, ә менә журналистларның моңа ихтыяҗы бар, шуңа күрә матбугат чараларында бу хакта бераз языштырылса, яңгыратылса, исләренә төшергәләп торылса, ихтимал, татар телендә дә ТР Юсмин ⚖, ТР Мәдмин , РТ Мәфмин 👨🏫🔬 яки ТР ЮМ, ТР ММ, ТР МФМ кебекләр барлыкка килер. Тик барлыкка килерме икән?..
«Менә минем рус телендә яза торган коллегам “Минобрнауки РТ” дип кыска гына яза да куя, ә мин татарча “Татарстан Республикасы Фән һәм мәгариф министрылыгы” дип тутырып язам, чөнки бездә аның кыска варианты юк»,
– дип зарын сөйләп алды бер журналист.
📕 Рәсми булмаган атамаларны кыскарту бары тик үзебездән тора. Беркем дә «тимерьюл вокзалы» 🚂 дигәнне ТЮВ, «сәүдә үзәге»н СҮ, хәттә СӘҮ дип әйтүдән, язудан тыймый. Әмма министрлыклар һәм ведомстволарның кыскартылмалары хөкүмәтнең махсус карары белән раслана. Аларны беркем дә үзе теләгәнчә ясый алмый. Ни кызганыч, Татарстанның бер генә дәүләт идарәсе органының да рәсми карар белән кыскартылмасы расланмаган.
📗 Министрлыкларда аббревиациянең ике калыбы күзәтелә. 1⃣ – сүзләрнең беренче хәрефләрен генә калдырып кыскарту. Төрки республикаларның министрлыклар исеме күбесенчә бу ысул белән кыскартылган: Қазақстан Республикасының Оқу-ағарту министрлігі – ҚР ОМ (ҚР ОМ бұйрықтары); O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi – MMTV (MMTV huzuridagi Respublika ta'lim markazi); Türkiye Cumhuriyeti Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – ÇSGB. 2⃣ калып – иҗекләр калдырып кыскарту. Моңа мисал булып рус телендәге аббревиатуралар хезмәт итә ала: Министерство финансов Российской Федерации – Минфин России; Министерство науки и высшего образования Российской Федерации – Минобрнауки России. Шул ук вакытта Россия минстрлыклары өчен беренче калып та кулланыла: Министерство иностранных дел Российской Федерации – МИД России.
📘 Шулай итеп, Татарстан (һәм шулай ук Россия) министрлыклары һәм ведомстволарының кыскартылмаларын булдыру тел белгечләренә килеп төртелми, хөкүмәт органнарына гына бәйле. Моңарчы кирәксенмәгәч, аларга ул бүген дә кирәк түгел инде, ә менә журналистларның моңа ихтыяҗы бар, шуңа күрә матбугат чараларында бу хакта бераз языштырылса, яңгыратылса, исләренә төшергәләп торылса, ихтимал, татар телендә дә ТР Юсмин ⚖, ТР Мәдмин , РТ Мәфмин 👨🏫🔬 яки ТР ЮМ, ТР ММ, ТР МФМ кебекләр барлыкка килер. Тик барлыкка килерме икән?..