БЫЛТЫР – БЫЕЛ – ЯРЕН
Ниндидер күренешне бер генә сүз белән белдерә алу, шундый сүзләрнең күплеге телнең байлыгын күрсәтә торган билге. Телебездәге шундый гаҗәеп сүзләр арасында рәттән килгән өч елның һәрберсен атау берәмлеге бар. Былтыр – узган ел ⬅️, быел – агымдагы ⬇️, ярен – киләсе елны ➡️ белдерә.
🔹 Бәлки, ялгышамдыр да, ләкин нәкъ шул аерым сүзләр рәсми стильгә ничектер сыеп бетмәгән кебек. Норматив акт 📑 ишеләрдә узган ел нәтиҗәләре, агымдагы ел күрсәткечләре кебекләр ешрак кулланыла. Нигә? Белмим. Русчадан туры тәрҗемәме? 🤷♂
🔹 Бу өч сүз арасында, мөгаен, ярен дигәне иң кызыгыдыр. Ул сүзлекләргә электән теркәлеп килә һәм ешрак яренгә формасында кулланыла. Ләкин аны нишләптер диалекталь сүз дип күрсәтәләр. Мәгәр Г. Бәширов (Быел булмаса, яренгә), Ә. Еники (Яренгә исән булсак, бу яр буйларында бергәләп утырырбыз!), А. Гыйләҗев (Чормага менгереп куярмын, яренгә кайткач рәхәтләнеп уйнарлар), И. Юзеев (Яренгә театр институтына китәм!), З. Зәйнуллин (Шул кечкенә нәрсәдән яренгә бер яшьлек бозау зурлыгындагы эт үсеп җитеп, яһүднең яшелчә уңышын арттыруда төп көчкә әйләнә) кебек элеккерәк язучылар да, Д. Булатова (Быел бура буратсак, яренгә казыттырабыз), А. Әхмәтгалиева (Быел бозау булса, яренгә тана, аннан сыер дигән сүз бит ул, Алла боерса…) кебек хәзер актив иҗат иткән әдипләр әсәрләрендә дә бу сүзнең әледән-әле кулланылуы аны диалекталь дип санауга зур киртә дип саныйм.
🔹🔷🔹Минемчә, мәсәлән, ниндидер престижитатор, кинетостатика терминнары – әдәби, яренгә кебек үзе кыска, үзе уңайлы, үзе бөтен телдә дә була алмаган сүзне 😘 әдәби түгел дию акылга сыя торган эш түгел.
Ниндидер күренешне бер генә сүз белән белдерә алу, шундый сүзләрнең күплеге телнең байлыгын күрсәтә торган билге. Телебездәге шундый гаҗәеп сүзләр арасында рәттән килгән өч елның һәрберсен атау берәмлеге бар. Былтыр – узган ел ⬅️, быел – агымдагы ⬇️, ярен – киләсе елны ➡️ белдерә.
🔹 Бәлки, ялгышамдыр да, ләкин нәкъ шул аерым сүзләр рәсми стильгә ничектер сыеп бетмәгән кебек. Норматив акт 📑 ишеләрдә узган ел нәтиҗәләре, агымдагы ел күрсәткечләре кебекләр ешрак кулланыла. Нигә? Белмим. Русчадан туры тәрҗемәме? 🤷♂
🔹 Бу өч сүз арасында, мөгаен, ярен дигәне иң кызыгыдыр. Ул сүзлекләргә электән теркәлеп килә һәм ешрак яренгә формасында кулланыла. Ләкин аны нишләптер диалекталь сүз дип күрсәтәләр. Мәгәр Г. Бәширов (Быел булмаса, яренгә), Ә. Еники (Яренгә исән булсак, бу яр буйларында бергәләп утырырбыз!), А. Гыйләҗев (Чормага менгереп куярмын, яренгә кайткач рәхәтләнеп уйнарлар), И. Юзеев (Яренгә театр институтына китәм!), З. Зәйнуллин (Шул кечкенә нәрсәдән яренгә бер яшьлек бозау зурлыгындагы эт үсеп җитеп, яһүднең яшелчә уңышын арттыруда төп көчкә әйләнә) кебек элеккерәк язучылар да, Д. Булатова (Быел бура буратсак, яренгә казыттырабыз), А. Әхмәтгалиева (Быел бозау булса, яренгә тана, аннан сыер дигән сүз бит ул, Алла боерса…) кебек хәзер актив иҗат иткән әдипләр әсәрләрендә дә бу сүзнең әледән-әле кулланылуы аны диалекталь дип санауга зур киртә дип саныйм.
🔹🔷🔹Минемчә, мәсәлән, ниндидер престижитатор, кинетостатика терминнары – әдәби, яренгә кебек үзе кыска, үзе уңайлы, үзе бөтен телдә дә була алмаган сүзне 😘 әдәби түгел дию акылга сыя торган эш түгел.