ЧАКРЫМ
Метрик система киң таралганчы, халыкта төрле үлчәү берәмлекләре кулланышта йөргән. Мәсәлән, пот, сөям, карыш, аршын, батман, терсәк һ. б. ш. Бу үлчәү берәмлекләренең күбесен безнең буын аңлап та бетерми, һәм, ни кызганыч, сантиметрлар, граммнар, километрлар аларны акрынлап телебездән кысрыклый бара. Шулай да онытылырга “хөкем ителгән” кайбер сүзләрнең гаҗәеп үҗәтлек белән телдән төшеп калырга теләмәгәннәре дә бар. Шундыйлардан берсе – чакрым сүзе.
🛣️ Бәлки, чакрымны сөйләм телендә километр урынына кулланган өчен, ул шулай активлыгын югалтмыйдыр, әйтә алмыйм, әмма миңа бу сүзнең ни өчен шулай аталуы кызык булды. Сезгә дә кызыктыр бит?
😲 Аңлашыла инде: чакрым – озынлык үлчәү берәмлеге. Нинди озынлыкны бер чакрым дип атап була? Урталарында калган кешенең кычкырган (чакырган) тавышы ишетелерлек дәрәҗәдә бер-берсеннән максималь ераклыкта урнашкан ике кеше арасы чакрым була икән. Иң кызыгы, чакрым белән беррәттән, татар сөйләшләрендә кычкырым сүзе дә кулланылган. Шулай итеп, чакрым – кычкырган тавыш тарала алырлык озынлык үлчәү берәмлеге булып чыга.
🗣️ Татарлар гына түгел, башка халыклар да ераклыкны тавыш ярдәмендә үлчәгән икән. Мәсәлән, төрекләр аны bağırım – багырым дигән (бакыру сүзеннән), белоруслар кликовище дигән (кликать сүзеннән), чыгтайларда заманында қыйқырым (кыйкыру яки кыйгыру – кычкыру) сүзе йөргән.
Метрик система киң таралганчы, халыкта төрле үлчәү берәмлекләре кулланышта йөргән. Мәсәлән, пот, сөям, карыш, аршын, батман, терсәк һ. б. ш. Бу үлчәү берәмлекләренең күбесен безнең буын аңлап та бетерми, һәм, ни кызганыч, сантиметрлар, граммнар, километрлар аларны акрынлап телебездән кысрыклый бара. Шулай да онытылырга “хөкем ителгән” кайбер сүзләрнең гаҗәеп үҗәтлек белән телдән төшеп калырга теләмәгәннәре дә бар. Шундыйлардан берсе – чакрым сүзе.
🛣️ Бәлки, чакрымны сөйләм телендә километр урынына кулланган өчен, ул шулай активлыгын югалтмыйдыр, әйтә алмыйм, әмма миңа бу сүзнең ни өчен шулай аталуы кызык булды. Сезгә дә кызыктыр бит?
😲 Аңлашыла инде: чакрым – озынлык үлчәү берәмлеге. Нинди озынлыкны бер чакрым дип атап була? Урталарында калган кешенең кычкырган (чакырган) тавышы ишетелерлек дәрәҗәдә бер-берсеннән максималь ераклыкта урнашкан ике кеше арасы чакрым була икән. Иң кызыгы, чакрым белән беррәттән, татар сөйләшләрендә кычкырым сүзе дә кулланылган. Шулай итеп, чакрым – кычкырган тавыш тарала алырлык озынлык үлчәү берәмлеге булып чыга.
🗣️ Татарлар гына түгел, башка халыклар да ераклыкны тавыш ярдәмендә үлчәгән икән. Мәсәлән, төрекләр аны bağırım – багырым дигән (бакыру сүзеннән), белоруслар кликовище дигән (кликать сүзеннән), чыгтайларда заманында қыйқырым (кыйкыру яки кыйгыру – кычкыру) сүзе йөргән.